Հայոց պատմության պահապանները

Ճանապարհորդությունը սկսվում է Հովհաննավանք վանքից, որը գտնվում է հենց Քասաղ գետի խորը կիրճի վերևում։

Այս վայրի պատմությունն արմատներով հասնում է քրիստոնեական Հայաստանի առաջին դարերը։ Ավանդույթի համաձայն՝ առաջին եկեղեցին այստեղ հիմնադրել է Գրիգոր Լուսավորիչը IV դարում։ Վանական համալիրի գլխավոր տաճարը՝ Սուրբ Կարապետ եկեղեցին, կառուցվել է 1216–1221 թվականներին։

Հովհաննավանքը հետաքրքիր է ոչ միայն իր պատմությամբ և միջնադարյան ճարտարապետությամբ։ Վանքի տարածքից բացվում է տպավորիչ տեսարան Քասաղի կիրճի վրա, ինչի շնորհիվ այս վայրը հատկապես գեղեցիկ է տարվա ցանկացած եղանակին։

Այնուհետև կուղևորվենք Սաղմոսավանք՝ Արագածոտնի մարզի ևս մեկ հանրահայտ վանք, որը գտնվում է Քասաղի կիրճի հենց եզրին։

Համալիրի գլխավոր տաճարը՝ Սուրբ Սիոն եկեղեցին, կառուցվել է 1215 թվականին Վաչե Վաչուտյան իշխանի կողմից։ XIII դարում վանքը զարգանում էր որպես կարևոր հոգևոր և մշակութային կենտրոն։ Այստեղ գտնվում էր 1255 թվականին կառուցված գրատունը, որտեղ պահվում էին ձեռագրեր և եկեղեցական արժեքներ։

Միջնադարյան վանքերից հետո կուղևորվենք Հայոց այբուբենի հուշարձան։

Հայոց այբուբենը ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405 թվականին։ Սկզբում այն բաղկացած էր 36 տառից, ավելի ուշ դրան ավելացան ևս երեքը։

Հուշարձանն ինքը կանգնեցվել է 2005 թվականին՝ հայ գրերի ստեղծման 1600-ամյակի կապակցությամբ։ Արագած լեռան ֆոնին տեղակայված են հայոց այբուբենի հսկայական քարե տառերը և Մեսրոպ Մաշտոցի ու հայ գրերի պատմության հետ կապված քանդակներ։

Ճանապարհորդությունը կավարտենք Արագած լեռան ստորոտում՝ Ամբերդ ամրոցում։

Ամբերդը գտնվում է ծովի մակարդակից մոտ 2300 մետր բարձրության վրա՝ Ամբերդ և Արքաշեն գետերի կիրճերի միջև։ Այս վայրի առաջին ամրությունները վերագրվում են վաղ միջնադարին, իսկ ամրոցի հիմնական զարգացումը բաժին է ընկել X–XIII դարերին։

X դարում Ամբերդը դարձավ հայ իշխանական տիրույթների կարևոր ռազմապաշտպանական կենտրոն։ Ամրոցը բազմիցս անցել է ձեռքից ձեռք, ապրել հարձակումներ և ավերածություններ։ 1196 թվականին այն ազատագրել են հայ-վրացական զորքերը, իսկ XIII դարում ամրոցը կրկին ավերվել է մոնղոլական արշավանքի ժամանակ։

Այսօր այստեղ պահպանվել են ամրոցի պարիսպները, ամրոցի մասերը, միջնադարյան բաղնիքը և Վահրամաշեն եկեղեցին։ Իսկ Արագածի լանջերին բարձր տեղակայվածությունը Ամբերդը դարձնում է ոչ միայն պատմական, այլև երթուղու ամենագեղեցիկ համայնապատկերային կետերից մեկը։

Այս երթուղին կհամապատասխանի նրանց, ովքեր ցանկանում են ծանոթանալ Հայաստանին իր վանքերի, գրերի, միջնադարյան ճարտարապետության և ամրոցների միջոցով։

Մեկ օրում կտեսնեք երկու վանք Քասաղի կիրճի վերևում, կիմանաք հայոց այբուբենի ստեղծման պատմությունը և կբարձրանաք երկրի ամենահայտնի միջնադարյան ամրոցներից մեկը՝ Ամբերդ։

Հատկապես հետաքրքիր երթուղի է պատմության, ճարտարապետության, լեռնային բնանկարների և զանգվածային զբոսաշրջային ուղղություններից հեռու գեղեցիկ վայրերի սիրահարների համար։