Բջնիի բերդից դեպի Ծաղկաձորի գագաթներ և Սևան

Այս երթուղին կազմել ենք այնպես, որ մեկ օրվա ընթացքում բնապատկերներն ու տպավորությունները անընդհատ փոխվեն։ Սկզբում՝ հին հայկական գյուղ և կիրճի վրա բարձրացող բերդ։ Այնուհետև՝ միջնադարյան Կեչառիսի վանքը և Հայաստանի ամենակարևոր իշխանական տոհմերից մեկի պատմությունը։ Հետո՝ լեռնային Ծաղկաձորը և ճոպանուղով վերելք Թեղենիսի լանջերով։ Իսկ ճանապարհորդության եզրափակիչը կլինի Սևանա լճի անծայր կապույտ տարածությունը և հնագույն Սևանավանքը։ Սա այն երթուղին է, որտեղ մեկ օրում կարելի է տեսնել Հայաստանի միանգամից մի քանի բոլորովին տարբեր դեմքեր։

Սա անհատական տուր է, և դրա արժեքը հաշվարկվում է անհատապես։ Ճանապարհորդության համար հասանելի են Standard, Comfort, Premium և Luxury կարգի ավտոմեքենաներ։ Տուրը կարելի է պատվիրել երկու ձևաչափով՝ պրոֆեսիոնալ վարորդով կամ պրոֆեսիոնալ վարորդով և առանձին պրոֆեսիոնալ էքսկուրսավարով։ Ցանկության դեպքում ճանապարհորդությանը կարելի է ավելացնել պրոֆեսիոնալ տեսանկարահանում դրոնով։

Նշանակված ժամին Amaras Tour-ի ավտոմեքենան գալիս է անմիջապես Երևանում ձեր նշած հասցեով՝ հյուրանոց, բնակարան կամ նախապես համաձայնեցված այլ վայր։ Ոչ մի ընդհանուր հավաքատեղի, և մյուս մասնակիցներին սպասելու կարիք չկա։ Այս օրը պատկանում է միայն ձեզ և ձեր ընկերակիցներին։ Նստելուց հետո մեկնում ենք Կոտայքի մարզ, և առաջին կանգառը կլինի Բջնին։

Բջնին հին հայկական գյուղ է Հրազդան գետի կիրճում։ Այսօր շատերը Բջնի անունն առաջին հերթին կապում են հայտնի հայկական հանքային ջրի հետ, սակայն այս վայրի պատմությունը շատ ավելի հին է։ Միջնադարում Բջնին ռազմավարական նշանակություն ուներ և կապված էր հզոր Պահլավունի իշխանական տոհմի հետ։ Գյուղի վրա մինչ օրս բարձրանում են հինավուրց բերդի ավերակները։ Բերդը կանգնած է բարձր ժայռոտ բարձունքի վրա, և շինարարության համար այս վայրը պատահական չէր ընտրված՝ վերևից կարելի էր վերահսկել կիրճը և Հայաստանի այս հատվածով անցնող ճանապարհները։ Բերդը Պահլավունիների կարևոր ամրություններից էր և հատկապես ակտիվ օգտագործվում էր միջնադարում։

Բջնիի ամրությունները վերագրվում են IX–X դարերին, երբ այս տարածքը գտնվում էր Բագրատունիների և Պահլավունի իշխանական տոհմի ազդեցության ներքո։ Հատուկ նշանակություն բերդը ձեռք բերեց XI դարում։ Տոհմի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից էր Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունին՝ իշխան, պետական գործիչ, գիտնական և միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր մտավորականներից մեկը։ Նրա անունն այսօր մենք կհանդիպենք ևս մեկ անգամ՝ արդեն Ծաղկաձորում։ Բերդը մինչև մեր օրերը ամբողջությամբ չի պահպանվել։ Կտեսնենք պաշտպանական պարիսպների և ամրությունների մնացորդներ, ինչպես նաև երբեմնի ներսում գտնվող կառույցների հետքեր։ Սակայն այս վայրի գլխավոր արժեքը միջնադարյան բերդի աշխարհագրությունը զգալու հնարավորությունն է։ Վերևում կանգնած՝ հեշտ է հասկանալ, թե ինչու հենց այս ժայռն ընտրեցին պաշտպանության համար։ Այստեղից գեղեցիկ տեսարաններ են բացվում դեպի Բջնի, կիրճը և շրջակա լեռները։ Բերդ այցելելու համար հարմար կոշիկներ են անհրաժեշտ, քանի որ երթուղու մի մասն անցնում է ոտքով՝ բնական ռելիեֆով։

Բերդից հետո ծանոթանում ենք Բջնիի ևս մեկ կարևոր հուշարձանի՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն։ Այն կառուցվել է 1031 թվականին, և դրա շինարարությունը կապված է նույն Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունու հետ։ Այսպիսով, Բջնին դառնում է ճանապարհորդության հաջորդ մասի հիանալի պատմական ներածություն, քանի որ հենց Պահլավունիները կարևորագույն դեր խաղացին նաև Կեչառիսի վանքի պատմության մեջ։ Բջնիից շարունակում ենք ճանապարհը դեպի Ծաղկաձոր։ Ճանապարհն աստիճանաբար բարձրանում է, բուսականությունը փոխվում է, հայտնվում են անտառապատ լեռնալանջեր, իսկ օդը դառնում է ավելի զով։ Եվ շուտով հասնում ենք Հայաստանի ամենահայտնի լեռնային հանգստավայրերից մեկը։

Ծաղկաձոր անունը բառացի նշանակում է «ծաղիկների ձոր»։ Քաղաքը գտնվում է ծովի մակերևույթից մոտ 1840 մետր բարձրության վրա՝ Թեղենիս լեռան լանջերին։ Այսօր Ծաղկաձորը հայտնի է որպես Հայաստանի գլխավոր լեռնադահուկային և ամբողջ տարվա լեռնային հանգստավայր։ Ձմռանն այստեղ գալիս են ձյան և դահուկների համար, ամռանը՝ լեռների, զով օդի, զբոսանքների և համայնապատկերների։ Սակայն Ծաղկաձորի պատմությունը սկսվել է ժամանակակից հյուրանոցներից և ճոպանուղուց շատ առաջ։

Ծաղկաձորի պատմական մասում է գտնվում Կեչառիսի վանական համալիրը՝ Կոտայքի ամենակարևոր միջնադարյան վանական համալիրներից մեկը։ Հիմնական համալիրը ձևավորվել է XI–XIII դարերում, և նրա պատմությունը սերտորեն կապված է Պահլավունի իշխանական տոհմի հետ։ Վանքի պատմության առանցքային դեմքերից էր Բջնիից արդեն ծանոթ Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունին։ Նա ոչ միայն ազդեցիկ իշխանական տոհմի ներկայացուցիչ էր, այլև իր ժամանակի կրթված պետական գործիչ, փիլիսոփա և գիտնական։ Հենց Պահլավունիների օրոք սկսվեց Կեչառիսի ակտիվ զարգացումը։ Այսպես մեր երթուղու երկու կետերը՝ Բջնին և Կեչառիսը, միավորվում են մեկ պատմությամբ, և դա ճանապարհորդությունը դարձնում է շատ ավելի հետաքրքիր, քան տեսարժան վայրերի սովորական հավաքածուն։ XII–XIII դարերում Կեչառիսը վերածվեց միջնադարյան Հայաստանի խոշոր հոգևոր և մշակութային կենտրոնի։ Վանքին կից գործում էր դպրոց, այստեղ ապրում և աշխատում էին հոգևորականներ, գիտնականներ և ձեռագրական ավանդույթի վարպետներ։ Համալիրը զարգացել է մի քանի դարերի ընթացքում, ուստի այսօր այստեղ կարելի է տեսնել տարբեր ժամանակաշրջանների կառույցներ՝ մի քանի եկեղեցի, մատուռներ, գավիթ և խաչքարեր։ Գլխավոր տաճարներից է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին։ Ավելի ուշ համալիրը համալրվել է նոր կառույցներով, որոնց մի մասն արդեն XIII դարից է։ Հենց դրա համար էլ Կեչառիսը հետաքրքիր է ոչ թե որպես մեկ եկեղեցի, այլ որպես իսկական միջնադարյան վանական համալիր։

Պատմությունից հետո ժամանակն է բարձրանալ լեռներ։ Գնում ենք Ծաղկաձորի հայտնի ճոպանուղու մոտ։ Վերելքն անցնում է Թեղենիս լեռան լանջերով՝ շարժվելուն զուգընթաց քաղաքը մնում է ավելի ու ավելի ցածր, անտառն աստիճանաբար փոխարինվում է բաց լեռնային տարածություններով, իսկ համայնապատկերը դառնում է ավելի ու ավելի լայն։ Ծաղկաձորը գտնվում է Թեղենիս լեռան արևելյան լանջի մոտ։ Ճոպանուղին բաղկացած է մի քանի հատվածից և հյուրերին բարձրացնում է հանգստավայրից շատ վեր։ Պարզ եղանակին այստեղից լայն համայնապատկերներ են բացվում դեպի Կոտայք և շրջակա լեռները։ Ձմռանը մեր առջև ձյունածածկ լանջեր են, գարնանը և ամռանը՝ կանաչ և ալպյան բնապատկերներ, աշնանը՝ բոլորովին այլ գույներ։ Ուստի այս երթուղին գեղեցիկ է տարվա գրեթե ցանկացած եղանակին։ Քանի որ տուրն անհատական է, այստեղ շտապելու կարիք չկա։ Կարելի է բարձրանալ ճոպանուղով, լուսանկարվել, սուրճ խմել, մի քիչ զբոսնել և պարզապես վայելել լեռնային օդը։ Կանգառի տևողությունը կարգավորում ենք հյուրերի ցանկությամբ։ Ճոպանուղու տոմսերը վճարվում են առանձին, իսկ դրա աշխատանքը կախված է սեզոնից և եղանակային պայմաններից։

Ծաղկաձորից հետո կրկին փոխում ենք բնապատկերը և մեկնում Գեղարքունիքի մարզ։ Ճանապարհն աստիճանաբար մեզ դուրս է բերում անծայր կապույտ տարածության մոտ՝ մեր առջև բացվում է Սևանա լիճը։ Սևանը Հայաստանի ամենամեծ լիճն է և երկրի գլխավոր բնական խորհրդանիշներից մեկը։ Այն գտնվում է ծովի մակերևույթից մոտ 1900 մետր բարձրության վրա, և հենց դրա համար այստեղի կլիման տարբերվում է Երևանի կլիմայից՝ նույնիսկ ամռանը ջրի մոտ կարող է զով և քամոտ լինել։ Սևանը հաճախ անվանում են հայկական ծով։ Երբ կանգնում ես ափին և նայում հորիզոնին ձգվող ջրին, հասկանալի է դառնում, թե ինչու։

Լճի վերևում՝ թերակղզում, գտնվում է հայտնի Սևանավանքը։ Վանք բարձրանալու համար պետք է անցնել աստիճաններով, սակայն վերևում բացվում է Հայաստանի ամենաճանաչելի համայնապատկերներից մեկը՝ մի կողմում հնագույն քարե եկեղեցիներն են, մյուս կողմում՝ Սևանի անծայր տարածությունը և այն շրջապատող լեռները։ Այս վայրի վանական ավանդույթն ունի վաղ արմատներ, սակայն համալիրի գլխավոր պահպանված եկեղեցիները IX դարից են։ 874 թվականին այստեղ կառուցվել են Սուրբ Առաքելոց և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիները։ Դրանց կառուցումը կապում են Մարիամ իշխանուհու՝ ապագա հայոց թագավոր Աշոտ Ա Բագրատունու դստեր անվան հետ։ Այսօր Սևանավանք կարելի է հասնել ցամաքով, սակայն պատմականորեն վանքը գտնվում էր կղզում։ XX դարում Սևանի ջրի մակարդակը զգալիորեն իջավ, և նախկին կղզին վերածվեց թերակղզու։ Այդ պատճառով Սևանավանքի հին լուսանկարները բոլորովին այլ տեսք ունեն՝ վանքը բառացիորեն վեր է խոյանում ջրի մեջտեղում։ Վանքի պատմությանը ծանոթանալուց հետո ժամանակ ենք թողնում զբոսանքի համար և չենք շտապում անմիջապես վերադառնալ ավտոմեքենա։ Այստեղ կարելի է հանգիստ լուսանկարվել, բարձունքից նայել Սևանին և պարզապես հանգստանալ հագեցած օրից հետո։

Հյուրերի ցանկությամբ կարելի է ճաշ կազմակերպել Սևանի շրջանում՝ ընտրելով հայկական խոհանոց կամ տեղական ձկից պատրաստված ուտեստներ։ Սնունդը ներառված չէ անհատական տուրի բազային արժեքի մեջ և վճարվում է առանձին, իսկ ռեստորանը և կանգառի տևողությունը կարելի է նախապես համաձայնեցնել։ Սևանից հետո սկսում ենք վերադարձի ճանապարհը, և ճանապարհորդության ավարտին Amaras Tour-ի ավտոմեքենան ձեզ հասցնում է անմիջապես Երևանում ձեր նշած հասցեով։ Ամբողջ ճանապարհորդության մոտավոր տևողությունը 9–10 ժամ է։