Վայրի Լոռի — Արևածագի կիրճ

Լոռին միայն Հաղպատը, Սանահինը և հայտնի զբոսաշրջային երթուղիները չեն։ Հիմնական ճանապարհներից դուրս սկսվում է Հայաստանի բոլորովին այլ հյուսիս՝ խոր կիրճեր, գետեր, լեռնային գյուղեր, հնագույն վանքեր և ճանապարհներ, որտեղ ավելի լավ է գնալ ամենագնացներով։ Այս երկօրյա երթուղին ստեղծված է հենց նրա համար, որ վայրի Լոռին տեսնեք առանց շտապելու։

Օր 1։ Առավոտյան դուրս ենք գալիս Երևանից և մեկնում Հայաստանի հյուսիս։ Լոռուն մոտենալուն զուգընթաց բնապատկերն աստիճանաբար փոխվում է՝ կենտրոնական չոր շրջանները տեղը զիջում են կանաչ լեռներին, անտառներին, գետային խոր հովիտներին և կիրճերին։ Ճանապարհին նախատեսված են անհրաժեշտ կանգառներ՝ հանգստի և լուսանկարների համար։

Ճամփորդության առաջին մեծ բնական հատվածն անցնում է Ձորագետ գետի շրջանում, որը Դեբեդի հիմնական վտակներից է։ Ձորագետը կտրում է Լոռու լեռնային ռելիեֆը՝ առաջացնելով խոր և գեղատեսիլ կիրճ․ տեղ-տեղ կանիոնի խորությունը հասնում է մի քանի հարյուր մետրի։ Կանգ ենք առնում անվտանգ դիտակետերում, որտեղից բացվում են տեսարաններ դեպի գետն ու շրջակա լեռները։

Այնուհետև սկսվում է ճամփորդության իսկական ջիպային մասը։ Նստում ենք նախապատրաստված 4×4 մեքենաներ և շարժվում Լոռու լեռնային ճանապարհներով․ այստեղ ավարտվում են սովորական զբոսաշրջային ճանապարհները։ Կախված սեզոնից՝ մեզ կարող են սպասել քարքարոտ հատվածներ, գրունտային ճանապարհ, ակոսներ, անձրևից հետո ցեխ, վերելքներ և վայրէջքներ, նեղ լեռնային հատվածներ և ուժեղ ցնցումներ։ Ճանապարհն ինքնին դառնում է արկածի մի մասը։

Լեռների և կիրճի միջև է գտնվում երթուղու ամենամթնոլորտային հուշարձաններից մեկը՝ Խնևանք վանքը։ Վանքային համալիրի գլխավոր եկեղեցին վերաբերում է VII դարին։ XII դարում վանքը վերականգնվել և վերակառուցվել է․ պահպանվել է 1154 թվականի վերանորոգմանը վերաբերող պատմական արձանագրություն։ Սակայն Խնևանքը տպավորում է ոչ միայն ճարտարապետությամբ․ վանքը կանգնած է գրեթե մենակ լեռների մեջ՝ Ձորագետի մոտ, և հենց հիմնական զբոսաշրջային ճանապարհներից հեռու լինելն է այստեղ պահպանել առանձնահատուկ մթնոլորտը։ Նախատեսված է ժամանակ էքսկուրսիայի, զբոսանքի և լուսանկարների համար։

Խնևանքից հետո շարունակում ենք լեռնային երթուղով դեպի Արևածագ։ Ճանապարհն անցնում է Լոռու ամենագեղեցիկ բնական շրջաններից մեկով, և կախված դրա վիճակից՝ կանգ ենք առնում դիտակետերում։ Առաջին օրվա գլխավոր բնական կետը Արևածագի կիրճն է։ Այստեղ կանաչ լեռները շրջապատում են Ձորագետի հովիտը, իսկ զբոսաշրջային ենթակառուցվածքները գրեթե բացակայում են։ Սա հենց այն Լոռին է, որը հնարավոր չէ զգալ սովորական ավտոբուսային էքսկուրսիայի ժամանակ։

Արևածագի կիրճի խորհրդանիշներից մեկը անսովոր Ծիծկար ժայռն է։ Այն բարձրանում է հովտի վրա և լավ երևում է շրջակա կանաչ լանջերի մեջ։ Նախատեսված է ժամանակ զբոսանքի, հանգստի և լուսանկարների համար։ Գարնանը և ամռան սկզբին այս շրջանը հատկապես կանաչ է, իսկ աշնանը Լոռին ամբողջովին փոխում է իր գույները, և երթուղին տեսողականորեն դառնում է բոլորովին այլ։

Ջիպային ծրագրից հետո մեկնում ենք կացարան և տեղավորվում Լոռու հյուրանոցում կամ հյուրատանը։ Երեկոյան՝ հանգիստ և ազատ ժամանակ։ 1 գիշերվա կացությունը ներառված է տուրի արժեքի մեջ։

Օր 2։ Նախաճաշից և հավաքվելուց հետո սկսում ենք ճամփորդության երկրորդ օրը։ Այսօր ծրագիրը դառնում է ավելի պատմական և ծանոթացնում է Լոռու հնագույն հուշարձաններին։ Մեկնում ենք Արդվի փոքրիկ պատմական գյուղ, որը Հայաստանի այն վայրերից է, որտեղ պատմությունը, տեղական ավանդազրույցներն ու բնությունը գրեթե անբաժան են։ Արդվին կապված է VIII դարի նշանավոր հայ կաթողիկոս Հովհաննես Օձնեցու անվան հետ։

Այցելում ենք Սրբանես վանք, որը հայտնի է նաև որպես Սուրբ Հովհաննես վանք։ Համալիրը ներառում է երկու փոքր եկեղեցի, զանգակատուն, խաչքարեր և այլ պատմական կառույցներ։ Այստեղ է գտնվում Հովհաննես Օձնեցու՝ աստվածաբանի, մտածողի և իրավագետի գերեզմանը, ով VIII դարում զբաղեցրել է Ամենայն հայոց կաթողիկոսի աթոռը։ Վայրը փոքր է, բայց շատ մթնոլորտային։ Արդվին հետաքրքիր կապ ունի նաև հայկական կինոյի հետ․ այստեղ են նկարահանվել Սերգեյ Փարաջանովի հանրահայտ «Նռան գույնը» ֆիլմի որոշ տեսարաններ։

Հաջորդ անսովոր կետը Օձի պորտ բնական աղբյուրն է։ Այս վայրի հետ կապված է տեղական ավանդազրույց սուրբ Հովհաննես Օձնեցու և հսկայական օձի մասին․ ըստ ավանդության՝ սուրբը խաչակնքման զորությամբ օձին քար է դարձրել։ Տեղացիները վաղուց այստեղ են գալիս ջրի։ Կարճ կանգառից հետո շարունակում ենք ճանապարհը։

Երկրորդ օրվա գլխավոր պատմական կետերից մեկը Օձունն է։ Օձունի բազիլիկը Հայաստանի վաղմիջնադարյան քրիստոնեական ամենանշանակալի հուշարձաններից է․ հիմնական շենքը սովորաբար թվագրվում է VI–VII դարերով։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում մոտակայքում գտնվող հազվագյուտ քարե հուշակոթողը։ Էքսկուրսավարը կպատմի տաճարի ճարտարապետության, Օձունի վանական կենտրոնի պատմության և միջնադարյան Հայաստանի պատմության մեջ այս տարածքի դերի մասին։ Ծրագրի ավարտից հետո նախատեսված է ժամանակ հանգստի և սննդի համար, ապա վերադառնում ենք Երևան։ Մոտավոր վերադարձը՝ երկրորդ օրվա երեկոյան։

Այս երթուղին ստեղծված է այն ճանապարհորդների համար, ովքեր ցանկանում են Լոռին տեսնել սովորական էքսկուրսիոն ծրագրից ավելի խորը։ Տուրը հատկապես կհամապատասխանի ջիպային ճամփորդությունների, վայրի բնության, կիրճերի, լեռնային գետերի, միջնադարյան պատմության, քիչ հայտնի վանքերի, լուսանկարչության և անշտապ երկօրյա ճամփորդությունների սիրահարներին։ Հատուկ լեռնային կամ ալպինիստական պատրաստվածություն չի պահանջվում։