Ինչ տեսնել Հայաստանում
Գլխավոր պատմական սրբավայրերը, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի վանքերը, միջնադարյան ամրոցները և բնության հրաշքները՝ Երևանից հստակ հեռավորությամբ։
Երևան
Հայաստանի հնագույն և միշտ երիտասարդ մայրաքաղաքը, որը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 782 թվականին՝ Հռոմից 29 տարի առաջ։ Վարդագույն տուֆի, ջերմ հյուրընկալության և հարուստ մշակույթի քաղաք։
Էջմիածին (Վաղարշապատ)
Հայաստանի հոգևոր մայրաքաղաքը և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի նստավայրը։ Այստեղ IV դարի սկզբին Հայաստանն առաջինն ընդունեց քրիստոնեությունը, իսկ հնագույն տաճարներն ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում։
Գյումրի
Հայաստանի երկրորդ քաղաքը, մշակութային մայրաքաղաքը, մեծանուն վարպետների, բանաստեղծների և անկրկնելի հումորի օրրանը՝ XIX դարի սև ու կարմիր տուֆակերտ շենքերով։
Սարդարապատի հուշահամալիր
Կարմիր տուֆակերտ հոյակերտ հուշահամալիր՝ 1918 թվականի մայիսյան հաղթական ճակատամարտի վայրում, որը կանգնեցրեց թշնամու առաջխաղացումը և վերականգնեց հայոց անկախ պետականությունը։
Խոր Վիրապ
Հայաստանի ամենանվիրական սրբավայրերից մեկը, որտեղ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը 13 տարի անցկացրել է խոր վիրապում։ Այստեղից բացվում է Արարատ լեռան ամենահայտնի տեսարանը։
Գառնիի տաճար
Կովկասի տարածքում միակ պահպանված հելլենիստական հեթանոսական տաճարը՝ կառուցված I դարում Ազատ գետի գեղատեսիլ կիրճի եզրին։
Գեղարդի վանք
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գոհար. ժայռափոր տաճարներ, դարավոր խաչքարեր և ակուստիկ հրաշք, որտեղ դարեր շարունակ պահվել է Սուրբ Գեղարդը։
Քարերի սիմֆոնիա
Հոյակապ բնական հուշարձան. հազարավոր բազալտե կանոնավոր սյուներ, որոնք կախված են Ազատ գետի կիրճի վրա հսկայական երգեհոնի նման։
Սևանա լիճ
Բարձրլեռնային «Գեղամա ծով» 1900 մետր բարձրության վրա. փիրուզագույն ջրեր, Սևանավանք և Հայրավանք, Նորատուսի խաչքարեր և սևանյան իշխան։
Նորավանք
Մոմիկ վարպետի միջնադարյան գլուխգործոցը կարմիր ժայռերի կիրճում. Սուրբ Աստվածածին երկհարկ եկեղեցին՝ ճակատային աստիճաններով։
Թռչունների քարանձավ (Արենի-1)
Հնագիտական սենսացիոն հուշարձան Վայոց ձորում. աշխարհի ամենահին գինեգործարանը (6100 տ.) և ամենահին կաշվե կոշիկը (5500 տ.)։
Խնձորեսկ
Զարմանահրաշ քարանձավային քաղաք Սյունիքի ժայռերում, որտեղ մարդիկ ապրել են դեռ XX դարում։ Կիրճի երկու կողմերը միացնում է 160 մետրանոց կախովի կամուրջը։
Հաղարծնի վանք
X-XIII դարերի սպիտակաքար վանք՝ թաքնված Դիլիջանի ազգային պարկի զմրուխտյա անտառներում։ Հայտնի է իր հոյակերտ սեղանատնով։
Գոշավանք
Միջնադարյան Հայաստանի գիտական և հոգևոր կենտրոններից մեկը՝ հիմնված Մխիթար Գոշի կողմից 1188 թ.։ Հայտնի է Պողոս վարպետի ասեղնագործ խաչքարով։
Հաղպատի վանք
X-XIII դդ. ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային գլուխգործոց Դեբեդի կիրճի վերևում։ Միջնադարյան գրչության խոշորագույն կենտրոն և Սայաթ-Նովայի հանգրվանը։
Ախթալայի վանք
X-XIII դարերի բերդ-ամրոց և վանք, որի պատերին պահպանվել են Կովկասի ամենահարուստ միջնադարյան որմնանկարները։
Սանահինի վանք
X դարի վանական համալիր՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հովանու ներքո։ Հայտնի էր Գրիգոր Մագիստրոսի ճեմարանով և հարուստ մատենադարանով։
Օձունի տաճար
VI-VII դդ. վարդագույն քարից կերտված հոյակերտ գմբեթավոր բազիլիկ՝ արտաքին սյունասրահներով և եզակի վաղքրիստոնեական կոթողով։
Հոռոմայրի վանք
XII-XIV դդ. աննկարագրելի վանական համալիր՝ բաժանված երկու մասի. մեկը՝ սարահարթի եզրին, իսկ մյուսը՝ Դեբեդի անդունդի ուղղաձիգ ժայռերին կպած։
Քոբայրի վանք
XII դարի ռոմանտիկ ժայռափոր վանք անտառախիտ լանջին։ Հայտնի է XIII դարի անկրկնելի որմնանկարներով և Զաքարյանների տոհմական դամբարանով։
Լոռի Բերդ
XI դարի հոյակերտ ամրոց և Կյուրիկյան թագավորության նախկին մայրաքաղաքը՝ անառիկ կանգնած Ձորագետի և Միսխանայի խոր կիրճերի հատման վայրում։
Մակարավանք
Հայաստանի ամենաներդաշնակ և խորհրդավոր X–XIII դարերի միջնադարյան վանքերից մեկը Փայտատապ լեռան լանջին: Հայտնի է վարդագույն անդեզիտի վրա նուրբ քանդակներով և անտառային կուսական խաղաղությամբ:
Մաթոսավանք
1247 թ. մեկուսի վանական համալիր Դիլիջանի ազգային պարկի սրտում: Մամռապատ քարե պատերը և անտառային կուսական լռությունը ստեղծում են հեքիաթային խորհրդավոր մթնոլորտ:
Խորանաշատ
XIII դարի հոգևոր և գիտակրթական խոշորագույն կենտրոն՝ հիմնադրված Հովհաննես Վանական վարդապետի կողմից: Այստեղ կրթվել են պատմիչներ Կիրակոս Գանձակեցին և Վարդան Արևելցին:
Նոր Վարագավանք
XII–XIII դարերի վանական համալիր Տավուշի անտառապատ լեռներում: Հիմնադրվել է Կյուրիկյան իշխանների կողմից և վերանվանվել Վասպուրականից Վարագա Սուրբ Խաչի մասունքի փրկության պատվին: Հայտնի է Անիի վարպետ Ղազան Անեցու քարե խճանկարով շքամուտքով:
Կիրանցավանք
XIII դարի ամենաինքնատիպ վանական համալիրներից մեկը: Կառուցվել է կարմիր աղյուսից Զաքարյան իշխանների օրոք: Հայտնի է գմբեթի ջնարակապատ խճանկարով, հնագույն որմնանկարներով և մեծ սեղանատնով:
Աղավնավանք
XII–XIII դարերի հմայիչ վանական համալիր Դիլիջանի արգելոցային անտառներում: Գտնվում է Ախնաբադի հնավուրց կենու պուրակում, որտեղ ծառերի տարիքը հասնում է չորս դարի:
Yell Extreme Park
Հայաստանի առաջատար արկածային պարկը Ենոքավանի լեռներում: Զիփլայն թռիչքներ Խաչաղբյուրի կիրճի վրայով, Via Ferrata, արտաճանապարհային շրջագայություններ և ձիավարություն:
Գոշ լիճ
Լուռ ու կուսական անտառային լիճ Դիլիջանի ազգային պարկում՝ անվանված Մխիթար Գոշի պատվին: Իդեալական է էկո-արշավների և Գոշավանքի այցելության հետ համադրելու համար:
Կապուտան լիճ
ՀՀ բնության հուշարձան 3202 մ բարձրության վրա: Շուրջ 10 հա մակերեսով և 22 մ խորությամբ սառցադաշտային լիճ Զանգեզուրի ալպիական գագաթների գրկում:
Ծախքարի լիճ (Ծակքար)
Հայաստանի ամենաբարձրադիր լճերից մեկը 3272 մ բարձրության վրա: Գտնվում է սառցադաշտային կրկեսում՝ Կապուտանից վեր, հիացնելով լազուր ջրերով:
Գազանալիճ
Բարձրլեռնային լիճ 3112 մ բարձրության վրա՝ Զանգեզուրի ամենաբարձր գագաթ Կապուտջուղի (3905 մ) ստորոտում՝ Գեղի գետի ակունքների մոտ:
Խուրջին լիճ
Հայաստանի ամենաբարձրադիր լճերից մեկը 3577 մ բարձրության վրա: Բաղկացած է խուրջին հիշեցնող երկու մասից՝ հավերժական ժայռերի ու ձյուների գրկում:
Հին Խոտ (Խոտ գյուղատեղի)
«Հայկական Մաչու Պիկչու» Որոտանի կիրճում: Բազմահարկ ժայռափոր և քարաշեն գյուղատեղի՝ միջնադարյան եկեղեցիների ավերակներով, որտեղ մարդիկ ապրել են մինչև 1970-ականները:
Վահանավանք
Սյունիքի գլխավոր հոգևոր կենտրոններից մեկը՝ հիմնադրված 911 թ.: Ծառայել է որպես Սյունյաց արքաների դամբարանադաշտ: Հայտնի է Շահանդուխտ թագուհու երկհարկ եկեղեցով:
Բաղաբերդ ամրոց
IV–XII դարերի հզոր ամրոց Ողջի գետի կիրճում: 1103–1170 թթ. եղել է Սյունյաց թագավորության վերջին մայրաքաղաքն ու Տաթևի 10,000 ձեռագրերի գանձարանը:
Խուստուփ լեռ
Սյունիքի սրբազան ժայռոտ գագաթը (3201 մ) Կապանի վրա: Ոգու խորհրդանիշ, Գարեգին Նժդեհի հանգրվանն ու Հայաստանի ամենատպավորիչ լեռնային արշավուղիներից մեկը:
Զորաց Քարեր (Քարահունջ)
Հայաստանի հնագույն մեգալիթյան հուշարձանը Սիսիանի մոտ։ Ավելի քան 220 կանգուն բազալտե քարեր՝ հանելուկային կլոր անցքերով, դամբարաններով և հնագույն աստղադիտարանի հռչակով։
Հալիձորի բերդ
Կապանի մոտ գտնվող լեգենդար ամրոցը՝ Դավիթ Բեկի և Մխիթար Սպարապետի ռազմակայանը: 1727 թվականի պատմական ճակատամարտի վայրը, որտեղ հայ քաջերը ջախջախեցին թշնամու բազմահազարանոց բանակը:
Որոտնավանք
Սյունյաց թագավորության հոյակերտ վանքը Որոտանի կիրճի բարձրադիր հրվանդանին։ 1000 թ. Շահանդուխտ թագուհու տաճարը, XI դարի աստղազարդ երկնքի որմնանկարը և Սյունիքի արքայական դամբարանը։
«Ջրահարսի վարսեր» ջրվեժ (Ջերմուկ)
Հայաստանի ամենագեղեցիկ և բարձր ջրվեժներից մեկը (68 մ) Արփայի կիրճում։ Արծաթափայլ շիթերը սահում են ժայռերով՝ մարմնավորելով հայտնի ավանդազրույցի ջրահարսի վարսերը։
Ջերմուկի հանքային ջրերի ըմպելասրահ
Ջերմուկի հռչակավոր ըմպելասրահը 2080 մ բարձրության վրա։ Տուֆակերտ սյունասրահ, որտեղ քարե սափորներից բխում են հինգ տարբեր ջերմաստիճանների (+30 °C-ից մինչև +57 °C) բուժիչ հանքային ջրեր։
Ջերմուկի հանքային գեյզեր
Բնական հանքային ջակուզի Ջերմուկի լեռներում՝ 2140 մ բարձրության վրա: Տաք (+32 °C) սրտաձև բնական ավազան, որտեղ մի քանի րոպեն մեկ երկրի ընդերքից եռալով բարձրանում են բուժիչ հանքային գազեր:
Ուղտասարի ժայռապատկերներ
Նեոլիթի և բրոնզի դարաշրջանի ժայռապատկերների բացօթյա եզակի պատկերասրահ 3300 մ բարձրության վրա Սիսիանի մոտ։ Կենդանիների, որսորդների և կառքերի հազարավոր պատկերներ լեռնային լճի ափին։
Վայոց սար հրաբուխ
Գեղատեսիլ քնած հրաբուխ (2581 մ) Հերհեր գյուղի մոտ՝ 125 մ խորությամբ հսկայական խառնարանով։ Նրա հետ է կապված 735 թ. աղետի և «Վայոց ձոր» անվանման միջնադարյան հուզիչ ավանդազրույցը։
Մագելանի (Մագիլի) քարանձավ
Հայաստանի խոշորագույն կարստային քարանձավներից մեկը (1.7 կմ) Նորավանքի կիրճի կարմիր ժայռերում: Շթաքարերով, նեոլիթյան գտածոներով և չղջիկների գաղութով հարուստ ստորգետնյա լաբիրինթոս:
Սելիմի (Օրբելյանների) իջևանատուն
Հայաստանի ամենալավ պահպանված իջևանատունը (1332 թ.) Վարդենյաց լեռնանցքում (2410 մ)։ Մետաքսի մեծ ճանապարհի իսկական քարե հանգրվան՝ Օրբելյանների տոհմանշաններով և քարավանների քարե մսուրներով։
Զորաց եկեղեցի (Եղեգիս)
1303 թ. եզակի եկեղեցի Օրբելյանների Եղեգիսում։ Փակ դահլիճի փոխարեն այստեղ բաց հրապարակ է բարձր խորանով, ուր քահանաները ձիերի վրա նստած օրհնում էին մարտի մեկնող հայ ռազմիկներին։
Շաքիի ջրվեժ
Կովկասի ամենագեղատեսիլ 18-մետրանոց ջրվեժներից մեկը՝ թաքնված Սիսիանի մոտակայքում գտնվող Շաքի գետի կիրճում։ Հզոր սպիտակափրփուր շիթերը թափվում են բազալտե ապառաժներից։
Շաղոտի ջրվեժ
Խորհրդավոր և չնաշխարհիկ ջրվեժ Սյունիքի Շաղատ գյուղի մերձակայքում՝ նեղ ժայռոտ կիրճում, որտեղ ջրի ձայնը խախտում է վայրի լեռների կուսական լռությունը։
Թռչկան ջրվեժ
Հայաստանի ամենաբարձրահասակ ուղղահայաց ջրվեժը (23 մ)՝ Լոռու և Շիրակի սահմանին։ Հիանալի վայր արտաճանապարհային տուրերի, պիկնիկների և անմոռանալի լուսանկարների համար։
Լաստիվերի ջրվեժներ
Հեքիաթային ջրվեժների շարք Ենոքավանի մոտ գտնվող Խաչաղբյուրի խոր ձորում։ Անտառային դրախտ՝ ճգնավորների քարանձավներով, ծառերի վրա տնակներով և մաքուր բնությամբ։
Գեղարոտի ջրվեժ
17-մետրանոց բարձրլեռնային ջրվեժ Արագած լեռան լանջին՝ ծովի մակարդակից 3000 մ բարձրության վրա։ Սնվում է հավերժական ձյուներից և շրջապատված է ալպիական ծաղկունքով։
Լիճքի ջրվեժներ
Հրաշագեղ ջրվեժների և բյուրեղյա լագունաների կասկադ Սյունիքի հարավում՝ Լիճք գյուղի մոտ։ Կանաչության, ժայռերի և զովության իսկական օազիս Մեղրու տարածաշրջանում։
Հերհերի ջրվեժ (Քարավազ)
Գեղատեսիլ ջրվեժ Վայոց ձորի Հերհեր գետի բազալտե կիրճում։ Թափվում է հզոր շիթով դեպի խորը ժայռափոր ավազան՝ շրջապատված վայրի ապառաժներով։
Քասախի ջրվեժ (Սաղմոսավանք)
70 մետր բարձրությամբ տպավորիչ ջրվեժ Քասախի գլխապտույտ կիրճում՝ Օհանավանի մոտ։ Բացվում է Սաղմոսավանք և Հովհաննավանք վանքերի դիտահարթակներից։