Արագած՝ ամպերից վեր
Այս ճամփորդությունը նրանց համար է, ում համար բավական չէ Արագածը պարզապես հեռվից տեսնելը։ Մեքենայով կբարձրանանք մինչև բարձրլեռնային Քարի լիճ, որը գտնվում է մոտ 3200 մետր բարձրության վրա։ Այնտեղ ճանապարհն ավարտվում է, և սկսվում է իսկական լեռնային երթուղին։ Առջևում մոտ 700 մետր բարձրության հավաքն է, մի քանի ժամ ոտքով վերելքը, հրաբխային լանջերը, բարձրլեռնային օդը և Հայաստանի ամենատպավորիչ համայնապատկերներից մեկը։ Մեր նպատակը Արագածի հարավային գագաթն է՝ ծովի մակերևույթից մոտ 3888 մետր։ Սա Արագածի չորս գագաթներից ամենահասանելին է, բայց «հասանելի» բառը չի նշանակում «հեշտ»։ Սա լիարժեք օր է լեռներում։
Արագածը ժամանակակից Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ամենաբարձր լեռնազանգվածն է։ Այն հսկայական հնագույն հրաբխային զանգված է՝ չորս գլխավոր գագաթներով, որոնք շրջապատում են կենտրոնական խառնարանը։ Հյուսիսային գագաթը՝ 4090 մ, Հայաստանի ամենաբարձր կետն է։ Հարավային գագաթն ավելի ցածր է, բայց հենց այն է համարվում մեկօրյա վերելքի դասական տարբերակը․ ամռան սովորական պայմաններում այն թույլ է տալիս գրեթե մոտենալ 4000 մետրի նիշին՝ առանց տեխնիկական ալպինիզմի, պարանների և հատուկ ալպինիստական հանդերձանքի։ Հենց այնտեղ էլ մենք կգնանք։
Երևանից մեկնում ենք վաղ առավոտյան։ Արագածին մոտենալուն զուգընթաց քաղաքային բնապատկերն աստիճանաբար անհետանում է։ Մեր առջև բացվում են Արագածոտնի մարզի տարածքները, իսկ հետո սկսվում է իսկական բարձրլեռնային լանդշաֆտը։ Որքան բարձր ենք բարձրանում, այնքան ավելի է փոխվում բնությունը՝ ծառերը պակասում են, հայտնվում են ալպյան մարգագետիններ, հրաբխային քարեր և բաց լեռնային տարածքներ։
Բարձրանում ենք Քարի լիճ։ Լճի անունը հենց այդպես էլ թարգմանվում է՝ «քարե լիճ»։ Այն գտնվում է Արագածի լանջերին՝ մոտ 3200 մետր բարձրության վրա։ Սա Հայաստանի այն սակավաթիվ վայրերից է, ուր կարելի է մեքենայով միանգամից բարձրանալ նման բարձրության, և հենց այստեղից է սկսվում դեպի Հարավային գագաթ դասական վերելքը։ Լճի մոտ կանգ ենք առնում և ժամանելուց անմիջապես հետո շարժվել չենք սկսում․ խմբին անհրաժեշտ է մի փոքր հարմարվել բարձրությանը, պատրաստվել և ստուգել հանդերձանքը։
Ճանապարհ ընկնելուց առաջ պրոֆեսիոնալ լեռնային գիդ-էքսկուրսավարն անցկացնում է պարտադիր հրահանգավորում։ Ստուգում ենք կոշիկները, հագուստը, ջրի և թեթև նախուտեստի առկայությունը, մասնակիցների ինքնազգացողությունը, եղանակային պայմանները և երթուղու վիճակը։ Գիդը բացատրում է խմբի շարժման կանոնները, վերելքի տեմպը և ինչ անել ինքնազգացողության կամ եղանակի վատթարացման դեպքում։ Դրանից հետո սկսվում է վերելքը։
Ճանապարհ ենք ընկնում մոտ 3200 մետրի նիշից։ Երթուղու առաջին հատվածն անցնում է բաց բարձրլեռնային ռելիեֆով, և վերելքն այստեղ համեմատաբար մեղմ է։ Սա կարևոր է՝ օրգանիզմն աստիճանաբար հարմարվում է բարձրությանը։ Պետք չէ փորձել արագ քայլել․ առաջին կիլոմետրերին գլխավոր խնդիրը շնչառության հարմար ռիթմ գտնելն ու ուժերը երթուղու վերին հատվածի համար պահպանելն է։ Բարձրանալուն զուգընթաց Քարի լիճը գնալով փոքրանում է, իսկ համայնապատկերը՝ լայնանում։ 3400–3500 մետրից բարձր երթուղու բնույթն աստիճանաբար փոխվում է՝ ավելանում են հրաբխային քարերն ու քարաթափված հատվածները, վերելքն ավելի զգալի է դառնում։ Այս բարձրության վրա նույնիսկ ֆիզիկապես պատրաստված մարդը կարող է զգալ, որ սովորական տեմպը պահպանել այլևս չի ստացվում։ Սա նորմալ է։ Խումբը շարժվում է այն տեմպով, որը որոշում է պրոֆեսիոնալ լեռնային գիդը, և անհրաժեշտության դեպքում կարճ կանգառներ է անում՝ ջուր խմելու և շնչառությունը վերականգնելու համար։
Վերելքի ընթացքում հատկապես լավ է երևում լեռան բնույթը։ Արագածը սովորական մենավոր գագաթ չէ․ մեր առջև հսկայական հրաբխային զանգված է, և որքան բարձր ենք բարձրանում, այնքան ավելի է զգացվում հնագույն հրաբխի մասշտաբը։ Շուրջբոլորը հրաբխային ապարներ են, քարաթափվածքներ, ալպյան մարգագետիններ, բարձրլեռնային լանջեր, սեզոնի սկզբին՝ ձնադաշտեր, և հսկայական բաց տարածքներ։ Այստեղ գրեթե ոչինչ չի փակում հորիզոնը։ Վերելքի վերջին հատվածն ավելի շատ ուժ է պահանջում։ Բարձրությունն արդեն մոտենում է 3800 մետրի, օդը նկատելիորեն նոսրանում է, ոտքերի տակ ավելանում են քարերն ու փխրուն գրունտը։ Հենց այստեղ է հատկապես կարևոր չփորձել առաջ անցնել խմբից և չծախսել վերջին ուժերը չափազանց արագ։ Շարժվում ենք աստիճանաբար, փոքր քայլերով, և վերջապես դուրս ենք գալիս Հարավային գագաթ։
Մենք գագաթին ենք՝ ծովի մակերևույթից մոտ 3888 մետր բարձրության վրա։ Մինչև 4000 մետրի նիշը շատ քիչ է մնացել, բայց զգացողություններն այստեղ արդեն իսկական բարձրլեռնային են։ Գագաթից բացվում է այն գլխավորը, հանուն որի արժեր անցնել ամբողջ ճանապարհը՝ Արագածի հսկայական կենտրոնական խառնարանը։ Խառնարանի միջով երևում են զանգվածի մյուս գագաթները, և հատկապես տպավորիչ է Հյուսիսային գագաթը՝ 4090 մետր, Հայաստանի ամենաբարձր կետը։ Լավ տեսանելիության դեպքում Հարավային գագաթից բացվում են հսկայական համայնապատկերներ՝ Արագածի կենտրոնական խառնարանը, Հյուսիսային, Արևմտյան և Արևելյան գագաթները, Արագածոտնի բարձրավանդակը, Արարատյան դաշտը և ներքևում՝ հեռվում, Քարի լիճը։ Իսկ հատկապես պարզ եղանակին տեսարան է բացվում դեպի Մասիս և Սիս։ Սակայն լեռներում տեսանելիությունը երբեք չի կարելի երաշխավորել՝ ամեն ինչ կախված է տվյալ օրվա եղանակից։
Գագաթից անմիջապես հետ չենք դառնում։ Եթե եղանակը և խմբի վիճակը թույլ են տալիս, ժամանակ ենք թողնում հանգստի, լուսանկարների, թեթև նախուտեստի և պարզապես տեսարանը հանգիստ վայելելու համար։ Սակայն գագաթին մնալու ժամանակը որոշում է լեռնային գիդը․ եթե եղանակը սկսում է վատթարանալ, վայրէջքն ավելի շուտ է սկսվում։
Գագաթից հետո սկսվում է երթուղու երկրորդ կեսը։ Կարևոր է հասկանալ՝ վերելքը գագաթին չի ավարտվում, դեռ պետք է անվտանգ վերադառնալ ներքև։ Վայրէջքի ժամանակ ոտքերն արդեն հոգնած են, իսկ քարքարոտ ու քարաթափված հատվածները կենտրոնացում են պահանջում, ուստի վայրէջքը չի կարելի թերագնահատել։ Պրոֆեսիոնալ լեռնային գիդի հետ աստիճանաբար վերադառնում ենք Քարի լիճ։ Լեռներում անցկացրած մի քանի ժամից հետո լիճը կրկին տեսնում ենք շատ մոտ և վերադառնում այն վայրը, որտեղից առավոտյան սկսվել էր մեր վերելքը։ Այստեղ նախատեսված է լիարժեք հանգիստ՝ կարելի է փոխել հագուստը, նախաճաշել, ջուր խմել և ուժերը վերականգնել երթուղուց հետո։ Հանգստից հետո ճանապարհ ենք ընկնում դեպի Երևան։
Այս երթուղին նախատեսված է ակտիվ ճամփորդների համար։ Այն կհամապատասխանի նրանց, ովքեր ցանկանում են առաջին անգամ փորձել իսկական լեռնային վերելք, բարձրանալ գրեթե 3900 մետր, վերևից տեսնել Արագածի խառնարանը, ֆիզիկապես փորձել իրենց ուժերը, լիարժեք օր անցկացնել լեռներում և տեսնել Հայաստանը բոլորովին այլ կողմից։ Ամռան ստանդարտ պայմաններում տեխնիկական ալպինիստական պատրաստվածություն չի պահանջվում, բայց լավ ֆիզիկական վիճակն անհրաժեշտ է։ Սա զբոսանքային էքսկուրսիա չէ։
Օգտակար տեղեկություններ
Ամրագրում
Տուրին մասնակցությունը նախնական ամրագրմամբ է։ Խմբում տեղերի քանակը սահմանափակ է։
Ամրագրելու համար անհրաժեշտ է նշել՝
- Տուրի ամսաթիվը
- Մասնակիցների քանակը
- WhatsApp / Telegram: +374 99 250 525
Ամրագրումը հաստատվելուց հետո ձեր տեղը խմբում ամրագրվում է։
Մեկնման ժամը և վայրը
Մեկնման վայրը՝ Երևան, Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտա 51, Մատենադարանի ստորին հատված, Bus Voyage կանգառի մոտ։
Տրանսպորտի դիմապակու վրա կլինի AMARAS TOUR ցուցանակ։
- Հավաքի ժամ: 06:45
- Մեկնում: 07:00
Ինչ է ներառված արժեքում
- Հարմարավետ տրանսպորտ Երևանից և հետ
- Լեռնային տրանսպորտ / ջիպ երթուղու ավտոմոբիլային հատվածում
- Պրոֆեսիոնալ լեռնային գիդ-էքսկուրսավար
- Ուղեկցում ամբողջ վերելքի ընթացքում
- Քարի լիճ
- Ոտքով վերելք Արագածի հարավային գագաթ
- Հանգիստ գագաթին՝ համապատասխան եղանակային պայմանների դեպքում
- Վայրէջք դեպի Քարի լիճ
- Շշալցված ջուր
- Հյուրասիրություն Amaras Tour-ից
Ինչ ներառված չէ արժեքում
- Լիարժեք ճաշ
- Լրացուցիչ սնունդ
- Անձնական զբոսաշրջային հանդերձանք
- Տրեկինգային ձողեր
- Անձնական ծախսեր
Մուտքի տոմսեր
Հիմնական ծրագրով պարտադիր մուտքի տոմսեր չկան։
Վերելքի հիմնական բնութագրերը
- Ոտքով երթուղու սկիզբը՝ Քարի լիճ, մոտ 3200 մ
- Հարավային գագաթ՝ մոտ 3888 մ
- Բարձրությունների տարբերությունը՝ մոտ 700 մ
- Ոտքով հեռավորությունը՝ մոտավորապես 8–11 կմ գնալ-գալը՝ կախված ընտրված ուղուց
- Ոտքով հատվածի տևողությունը՝ մոտ 5–6 ժամ, երբեմն ավելի՝ կախված խմբից
- Երթուղու բնույթը՝ բարձրլեռնային արահետ, հրաբխային գրունտ, քարեր և քարաթափված հատվածներ
- Տեխնիկական բարդությունն ամռանը՝ հատուկ ալպինիստական հանդերձանք սովորաբար չի պահանջվում
- Ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը՝ միջին / միջինից բարձր
Ֆիզիկական պատրաստվածություն
Մասնակցելու համար պետք է պատրաստ լինել մի քանի ժամ ոտքի վրա անցկացնելու և մոտ 700 մետր բարձրություն հավաքելու։ Երթուղին խորհուրդ չի տրվում ընկալել որպես սովորական էքսկուրսիա։
Նույնիսկ համեմատաբար փոքր հեռավորության դեպքում բարձրությունը զգալիորեն մեծացնում է ծանրաբեռնվածությունը։ Մարդը, որը հեշտությամբ քաղաքում 10 կմ է քայլում, պարտադիր չէ, որ նույնքան հեշտ անցնի 10 կմ 3200–3900 մետր բարձրության վրա։
Բարձրություն և ինքնազգացողություն
Սա ամենակարևոր կետերից մեկն է։ Ոտքով երթուղին սկսում ենք արդեն մոտ 3200 մետրի վրա և բարձրանում գրեթե մինչև 3900 մետր։
Նման բարձրության վրա կարող են ի հայտ գալ՝
- Հևոց
- Գլխացավ
- Գլխապտույտ
- Սրտխառնոց
- Թուլություն
- Քնկոտություն
- Տեմպի կտրուկ դանդաղում
Պետք չէ թաքցնել վատ ինքնազգացողությունը հանուն գագաթի․ նման ցանկացած ախտանիշի դեպքում անհապաղ տեղեկացրեք լեռնային գիդին։
Կոշիկներ
Այս երթուղու համար ճիշտ կոշիկները հատկապես կարևոր են։ Խորհուրդ ենք տալիս՝
- Տրեկինգային կոշիկներ
- Որակյալ տրեկինգային սպորտային կոշիկներ
- Փակ կոշիկներ՝ լավ պրոտեկտորով
Կոշիկներն արդեն պետք է կրած լինեն․ խորհուրդ չենք տալիս նոր տրեկինգային կոշիկներն առաջին անգամ հագնել վերելքի օրը։ Հողաթափերը, սանդալները և քաղաքային կոշիկները երթուղու համար չեն համապատասխանում։
Տրեկինգային ձողեր
Տրեկինգային ձողերը պարտադիր չեն յուրաքանչյուր մասնակցի համար, բայց խիստ խորհուրդ են տրվում։ Դրանք հատկապես օգնում են՝
- Քարաթափված հատվածներում
- Վայրէջքի ժամանակ
- Նվազեցնել ծնկների ծանրաբեռնվածությունը
- Պահպանել հավասարակշռությունը
Ինչպես հագնվել
Նույնիսկ եթե առավոտյան Երևանում շոգ է, գրեթե 3900 մետր բարձրության վրա պայմանները բոլորովին այլ են։ Լավագույն տարբերակը բազմաշերտ հագուստն է։
Խորհուրդ ենք տալիս՝
- Շապիկ
- Սվիտեր կամ ֆլիս
- Քամուց պաշտպանող բաճկոն
- Թեթև անջրանցիկ բաճկոն
- Հարմար երկար տաբատ
- Գլխարկ
Բարձրանալուն զուգընթաց հագուստը կարելի է ավելացնել կամ հանել։
Ինչ վերցնել հետներդ
Վերելքի համար խորհուրդ ենք տալիս փոքր և հարմար ուսապարկ։ Դրանում պետք է լինեն՝
- Լրացուցիչ ջուր
- Թեթև նախուտեստ
- Տաք սվիտեր
- Քամուց պաշտպանող բաճկոն
- Անձրևանոց
- Գլխարկ
- Արևային ակնոցներ
- Արևապաշտպան քսուք
- Անձնական դեղորայք
- Անձեռոցիկներ
- Power Bank
Պետք չէ վերցնել չափազանց ծանր ուսապարկ․ բարձրության վրա յուրաքանչյուր ավելորդ կիլոգրամը շատ ավելի է զգացվում։
Ջուր
Amaras Tour-ը տրամադրում է շշալցված ջուր։ Սակայն մի քանի ժամ ակտիվ վերելքի համար խորհուրդ ենք տալիս ունենալ ջրի լրացուցիչ անձնական պաշար։ Քանակը կախված է եղանակից և անհատական կարիքներից։
Սնունդ
Լիարժեք ճաշը ներառված չէ արժեքում։ Վերելքին անհրաժեշտ է վերցնել հարմար էներգետիկ նախուտեստ։
Ավելի լավ է ընտրել մթերքներ, որոնք շատ տեղ չեն զբաղեցնում՝
- Ընկույզներ
- Չրեր
- Բանան կամ այլ մրգեր
- Բուտերբրոդներ
- Շոկոլադ
- Էներգետիկ բատոններ
Խորհուրդ չենք տալիս ծանր սնունդ ուտել վերելքի ակտիվ հատվածից անմիջապես առաջ։
Արև
Բարձրության վրա արևի ազդեցությունը զգալիորեն ավելի ուժեղ է։ Նույնիսկ եթե օդը զով է, կարելի է արագ արևայրուք ստանալ։
Ուստի պարտադիր են՝
- Գլխարկ
- Արևային ակնոցներ
- Արևապաշտպան քսուք
Եղանակը Արագածում
Արագածը հայտնի է արագ փոփոխվող եղանակով։ Առավոտյան երկինքը կարող է լիովին պարզ լինել, իսկ մի քանի ժամ անց կարող են հայտնվել ամպեր, մառախուղ կամ ամպրոպ։
Հնարավոր են՝
- Ուժեղ քամի
- Մառախուղ
- Անձրև
- Կարկուտ
- Ամպրոպ
- Ջերմաստիճանի կտրուկ անկում
Հենց այդ պատճառով մենք մեկնում ենք վաղ առավոտյան և ձգտում ենք վերելքը սկսել հնարավորինս շուտ։
Ամպրոպ՝ հատուկ կանոն
Բաց բարձրլեռնային ռելիեֆում ամպրոպն իրական վտանգ է ներկայացնում։
Եթե պրոֆեսիոնալ լեռնային գիդը նկատում է ամպրոպային ամպերի զարգացում կամ վտանգավոր եղանակի այլ նշաններ, նա իրավունք ունի անմիջապես դադարեցնել վերելքը և սկսել վայրէջքը։
Այս որոշումը չի քննարկվում։
Սեզոն
Խմբային վերելքի հիմնական սեզոնը մոտավորապես հունիս–սեպտեմբերն է։ Սակայն ճշգրիտ ժամկետները կախված են ձյան քանակից․ սեզոնի սկզբին երթուղում կարող են պահպանված լինել ձնադաշտեր։
Եթե երթուղու վիճակը պահանջում է հատուկ ձմեռային կամ ալպինիստական հանդերձանք, ստանդարտ խմբային տուրը չի անցկացվում։
Պրոֆեսիոնալ լեռնային գիդ-էքսկուրսավար
Ամբողջ վերելքի ընթացքում խմբին ուղեկցում է պրոֆեսիոնալ լեռնային գիդ-էքսկուրսավար։ Նա պատասխանատու է՝
- Երթուղու անվտանգ ուղու ընտրության
- Խմբի տեմպի
- Եղանակային պայմանների
- Ժամանակի վերահսկման
- Մասնակիցների վիճակի գնահատման
- Վերելքը շարունակելու կամ դադարեցնելու որոշման
- Անվտանգ վայրէջքի կազմակերպման համար
Բոլոր մասնակիցները պարտավոր են կատարել լեռնային գիդի հրահանգները։
Հնարավո՞ր է երաշխավորել գագաթը
Ոչ։ Լեռներում ոչ ոք պրոֆեսիոնալ կերպով չի երաշխավորում գագաթին հասնելը։
Տուրի նպատակը Արագածի հարավային գագաթն է։ Սակայն եթե եղանակային պայմանները դառնում են անապահով կամ մասնակցի վիճակը թույլ չի տալիս շարունակել վերելքը, գիդը որոշում է հետ դառնալ։ Սա ձախողում չի համարվում։
Ցանկացած վերելքի գլխավոր խնդիրն անվտանգ վերադառնալն է։
Տուրի տևողությունը
Ընդհանուր տևողությունը մոտավորապես 13–14 ժամ է։ Քարի լիճ ժամանում ենք մոտավորապես առավոտյան, որից հետո երթուղին սկսելուց առաջ պատրաստվում և հարմարվում ենք բարձրությանը։ Վերելքը և վայրէջքը տևում են մոտավորապես 5–6 ժամ, անհրաժեշտության դեպքում՝ ավելի, իսկ լիճ վերադառնալուց հետո հանգիստը՝ ըստ խմբի վիճակի։ Երևան վերադարձը՝ մոտավորապես երեկոյան 20–21-ին։
Ճշգրիտ ժամանակը կախված է՝
- Խմբի տեմպից
- Եղանակից
- Երթուղու վիճակից
- Կանգառների տևողությունից
- Մասնակիցների ինքնազգացողությունից
- Ճանապարհային իրավիճակից
Մենք չենք արագացնում վերելքի անվտանգ տեմպը միայն Երևան ավելի շուտ վերադառնալու համար։
Կարևոր է ամրագրելուց առաջ
Սա ակտիվ բարձրլեռնային տուր է՝ իսկական վերելքով։
Ամրագրելուց առաջ մասնակիցը պետք է հասկանա երեք գլխավոր կետ՝
- Ոտքով հատվածը տևում է մի քանի ժամ։
- Առավելագույն բարձրությունը գրեթե 3900 մետր է։
- Գագաթին հասնելը կախված է եղանակից, երթուղու վիճակից և խմբի ֆիզիկական վիճակից։
Եթե պատրաստ եք դրան, Արագածը ձեզ կպարգևի Հայաստանում ձեր ճամփորդության ամենավառ օրերից մեկը։ Գագաթին բարձրանալը նպատակ է։ Անվտանգ վերադառնալը՝ գլխավոր կանոն։
Երթուղի
- 1Երևան
- 2Արագած լեռ
- 3Քարի լիճ
- 4Ոտքով վերելք
- 5Արագածի հարավային գագաթ
- 6Վայրէջք դեպի Քարի լիճ
- 7Երևան